Próchnica zębów – jak wygląda, objawy i leczenie

Próchnica zębów może rozwijać się bez bólu. Jej wczesnym objawem bywa biała, matowa plama na szkliwie, a z czasem mogą pojawić się przebarwienia, nadwrażliwość i widoczny ubytek. Jak rozpoznać próchnicę, czy można zatrzymać jej rozwój i kiedy potrzebne jest leczenie? Wyjaśniamy, jakie są objawy, etapy i sposoby zapobiegania próchnicy zębów.

Co to jest próchnica zębów?

Próchnica zębów to proces chorobowy związany z działaniem kwasów wytwarzanych przez bakterie płytki nazębnej. Gdy bakterie wykorzystują cukry zawarte w pożywieniu, powstające kwasy sprzyjają utracie minerałów ze szkliwa. Nieleczone zmiany mogą stopniowo prowadzić do powstania ubytku, bólu i zakażenia tkanek zęba, a w zaawansowanych przypadkach nawet do jego utraty. Nie każda wczesna zmiana wymaga wypełnienia — sposób postępowania zależy od wyniku badania.

Jak wygląda próchnica zębów? Objawy próchnicy

Wczesna próchnica może nie powodować żadnych dolegliwości. Niekiedy jej pierwszym widocznym objawem jest biała, matowa plama na szkliwie. W kolejnych etapach mogą pojawiać się przebarwienia, nadwrażliwość na zimno, ciepło lub słodkie produkty, a także widoczne ubytki i ból zęba. Nie każde przebarwienie oznacza jednak próchnicę, a ocena samego wyglądu zęba nie wystarcza do rozpoznania. Jeśli dojdzie do zakażenia głębszych tkanek, mogą wystąpić silny ból, obrzęk lub gorączka — takie objawy wymagają pilnej konsultacji stomatologicznej. Leki przeciwbólowe mogą łagodzić dolegliwości, ale nie usuwają ich przyczyny.

Rodzaje próchnicy

Ze względu na przebieg wyróżniamy próchnicę:

– ostrą, inaczej wilgotną, gdyż próchnica przybiera kolor jasny i ma miękką mazistą konsystencję. Najczęściej występuje u osób młodych. Rozwój bakterii dominuje nad procesami obronnymi zęba.

– przewlekłą, inaczej suchą. Próchnica przybiera kolor ciemny i ma twardą konsystencję. Spotykana jest głównie u osób starszych.

– zatrzymaną, gdy w jamie ustnej warunki zaczynają sprzyjać jej zatrzymaniu.

Ze względu na obraz kliniczny można wyróżnić próchnicę:

– pierwotną i wtórną. Próchnica pierwotna zajmuje nowe miejsca zęba, natomiast wtórna powstaje wokół założonego przy wcześniejszym leczeniu wypełnienia.

– nietypową. Powstaje ona w zębach martwych, czyli z obumarłą miazgą zębową lub poddanych leczeniu kanałowemu.

– kwitnącą, obejmującą w krótkim czasie wiele zębów. Powstaje u osób o zmniejszonym wydzielaniu śliny. Dotyka również ludzi młodych spożywających w nadmiarze produkty o zwiększonej zawartości cukrów.

Zmiany próchnicowe mogą rozwijać się w miejscach trudnych do zobaczenia podczas samodzielnej kontroli. Niektóre z nich wymagają dodatkowej diagnostyki, w tym zdjęcia RTG, jeśli lekarz uzna je za wskazane.

Próchnica wczesnego dzieciństwa ma wiele czynników ryzyka, w tym częste spożywanie cukrów, ekspozycję zębów na słodkie napoje i niewystarczającą higienę. Dawniej używano również określenia „próchnica butelkowa”.

Przyczyna rozwoju próchnicy zębów

Rozwojowi próchnicy sprzyja współdziałanie kilku czynników: obecności bakterii w płytce nazębnej, częstego dostępu do cukrów, podatności powierzchni zęba i czasu działania kwasów. Na ryzyko wpływają również m.in. higiena, fluor i ilość śliny. Najważniejsze czynniki to:

• Bakterie
• Cukry
• Podatność zębów
• Czas

Bakterie

Bakterie obecne w płytce nazębnej wykorzystują cukry z jedzenia i napojów, wytwarzając kwasy, które sprzyjają demineralizacji szkliwa. W rozwoju próchnicy uczestniczą różne drobnoustroje, a znaczenie ma także częstotliwość spożywania cukrów, higiena jamy ustnej, dostępność fluoru i działanie śliny. Sama obecność bakterii w jamie ustnej nie oznacza, że musi rozwinąć się próchnica.

Cukry

Cukry zawarte w żywności i napojach są wykorzystywane przez bakterie płytki nazębnej do wytwarzania kwasów. Znaczenie ma przede wszystkim częstotliwość ich spożywania, również w przekąskach i słodzonych napojach. Ograniczanie podjadania produktów zawierających cukry pomaga zmniejszyć ryzyko próchnicy.

Czas

Proces demineralizacji szkliwa wymaga czasu. Nawet zaistnienie wszystkich innych czynników bez odpowiednio długiej ekspozycji zęba na ich działanie nie doprowadzi do powstania stanu chorobowego. Dlatego profilaktyka i higiena jamy ustnej tak bardzo pomaga zapobiegać próchnicy.

Podatność na próchnicę zębów

Podatność zębów na próchnicę wiąże się zarówno z czynnikami genetycznymi, jak i rozwojem naszego organizmu już od życia płodowego. Jako że na czynniki genetyczne nie mamy wpływu bardzo ważne jest dostarczenie organizmowi odpowiedniej ilości wapnia i fluoru w określonych fazach rozwojowych.

Próchnica mimo dbania o zęby – czy to możliwe?

Tak. Regularne szczotkowanie zębów zmniejsza ryzyko próchnicy, ale nie eliminuje go całkowicie. Na rozwój zmian próchnicowych wpływają także m.in. częstotliwość spożywania cukrów, ekspozycja na fluor, ilość i skład śliny oraz indywidualne czynniki ryzyka. Dlatego próchnica może pojawić się również u osób, które dbają o higienę jamy ustnej.

Jeżeli mimo regularnej higieny pojawiają się nowe ubytki, przebarwienia lub inne niepokojące zmiany, warto skonsultować się ze stomatologiem. Lekarz po badaniu może ocenić sytuację i zaproponować odpowiednią profilaktykę lub leczenie.

Czy choroby i przyjmowane leki mogą zwiększać ryzyko próchnicy?

Niektóre choroby oraz przyjmowane leki mogą sprzyjać suchości jamy ustnej. Mniejsza ilość śliny może zwiększać podatność zębów na próchnicę, ponieważ ślina uczestniczy w ochronie jamy ustnej i pomaga ograniczać działanie kwasów na powierzchnię zębów.

Jeżeli suchość w ustach utrzymuje się przez dłuższy czas, warto poinformować o tym stomatologa. Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać przyjmowanych leków.

Przebieg choroby

Nieleczona próchnica niszczy cały czas coraz głębsze warstwy zęba aż do jego całkowitej martwicy. Proces rozwoju próchnicy można opisać w kilku etapach i przerwać na każdym z nich. Oczywiście oprócz ostatniego.

1. Białe plamki na uzębieniu
2. Demineralizacja szkliwa
3. Rozpad zębiny
4. Zajęcie miazgi zębowej
5. Powstanie ropnia
6. Utrata zęba

Białe plamki na uzębieniu

Wczesna próchnica, zanim powstanie ubytek, może zostać zatrzymana, a szkliwo może ulegać remineralizacji. Pomagają w tym m.in. prawidłowa higiena, stosowanie pasty z fluorem i ograniczenie częstego spożywania cukrów. Biała plama nie musi całkowicie zniknąć, nawet jeśli proces chorobowy zostanie zahamowany. O sposobie postępowania warto porozmawiać z dentystą po badaniu.

Demineralizacja szkliwa

Jeśli zmiana ogranicza się do szkliwa i nie powstał ubytek, możliwe bywa zatrzymanie procesu i remineralizacja. Gdy szkliwo ulegnie trwałemu uszkodzeniu i pojawi się ubytek, lekarz może zalecić odbudowę zęba. Zakres leczenia zależy od wyniku badania.

Rozpad zębiny

Po uszkodzeniu szkliwa zmiany próchnicowe docierają do zębiny. Na tym etapie zaczynamy odczuwać ból. Duże ubytki próchnicowe mogą wymagać założenia wypełnienia (plomba).

Zajęcie miazgi zębowej

Gdy próchnica sięga głęboko i dochodzi do zapalenia lub zakażenia miazgi, mogą występować silny lub samoistny ból zęba, a czasem także nadwrażliwość. W części przypadków konieczne jest leczenie kanałowe, ale decyzję o sposobie leczenia podejmuje lekarz po badaniu.

Powstanie ropnia

To końcowy etap rozwoju próchnicy. Dochodzi ona do korzeni zębowych i może dojść do infekcji sąsiadujących kości. Objawia się najczęściej obrzmieniem w jamie ustnej, które utrudniają mówienie, a także bardzo silnym bólem. Na tym etapie niezbędny może okazać się zabieg chirurgiczny.

Utrata zęba

Silnie uszkodzony ząb nie zawsze wymaga usunięcia. W niektórych przypadkach możliwe jest leczenie kanałowe i odbudowa, natomiast ekstrakcja może okazać się konieczna, gdy zęba nie da się zachować. Decyzję podejmuje lekarz po ocenie stanu zęba.

Leczenie, profilaktyka i higiena jamy ustnej

Profilaktyka pomaga ograniczać ryzyko próchnicy. Podstawą jest regularna higiena jamy ustnej, stosowanie fluoru, ograniczanie częstego spożywania cukrów i kontrole u dentysty w odstępach dopasowanych do indywidualnego ryzyka.

Jak zapobiec próchnicy?

• Szczotkuj zęby dwa razy dziennie przez około dwie minuty pastą z fluorem.
• Zadbaj o odpowiednią technikę szczotkowania. Wykonuj szczoteczką ruchy kolisto pionowe.
• Używaj płynu do płukania jamy ustnej i nici dentystycznej.
• Unikaj pokarmów sztucznie wzbogacanych w cukry.
• Po posiłku możesz sięgnąć po miętową gumę do żucia. Pamiętaj jednak, żeby nie żuć jej dłużej niż pół godziny.
• Unikaj zasypiania dziecka z butelką zawierającą słodkie napoje; sposób karmienia i higienę pierwszych zębów warto omówić z dentystą dziecięcym.
• Umawiaj wizyty kontrolne w odstępach dobranych przez dentystę do Twoich potrzeb i ryzyka próchnicy.
• Zapytaj stomatologa o lakierowanie i fluoryzację.
• Jeśli czegoś nie wiesz lub nie jesteś pewny, zapytaj o to na wizycie kontrolnej.

Jak leczyć próchnicę?

Sposób leczenia próchnicy zależy od stopnia zaawansowania zmian. We wczesnym stadium, przed powstaniem ubytku, lekarz może zalecić działania wspierające remineralizację szkliwa. Gdy pojawi się ubytek, często potrzebne jest wypełnienie. Przy zajęciu miazgi możliwe jest leczenie kanałowe, a w niektórych zaawansowanych przypadkach konieczne bywa usunięcie zęba. Jeśli zauważasz przebarwienie, nadwrażliwość lub ubytek, warto skonsultować to z dentystą. W Dental Cresco na warszawskiej Pradze-Południe dostępne jest leczenie zachowawcze zębów. Zakres leczenia ustala lekarz po badaniu.

Najczęstsze pytania o próchnicę zębów

Czy próchnica zawsze boli?

Nie. We wczesnym stadium próchnica często rozwija się bez bólu. Dolegliwości mogą pojawić się dopiero przy bardziej zaawansowanych zmianach, dlatego brak bólu nie oznacza, że ząb jest zdrowy.

Czy próchnica może się cofnąć?

Wczesne zmiany bez ubytku mogą zostać zatrzymane, a szkliwo może ulegać remineralizacji. Jeśli powstał już ubytek, zwykle potrzebne jest leczenie w gabinecie. Decyzję o postępowaniu podejmuje dentysta po badaniu.

Czy każda ciemna plama na zębie oznacza próchnicę?

Nie. Przebarwienia zębów mogą mieć różne przyczyny i nie zawsze świadczą o próchnicy. Sam wygląd nie wystarcza do rozpoznania; jeśli zauważasz nową zmianę, warto ją skonsultować z dentystą.

Więcej informacji o możliwościach leczenia znajdziesz na stronie leczenie próchnicy.

Możesz również sprawdzić cennik usług stomatologicznych lub umówić wizytę w Dental Cresco.